Хүний эрхийн Үндэсний Комиссын дарга Ж.Бямбадоржийн "Үндэсний шуудан" сонинд өгсөн ярилцлагыг уншигч танаа толилуулъя.

Õ¿íèé ýðõèéí Үíäýñíèé Кîìèññûí äàðãà Æ.Áÿìáàäîðæòîé öàã ¿åèéí àñóóäëààð ÿðèëöëàà.

-Õýäõýí õîíîãèéí äàðàà Á.Õóðöûí äàâæ çààëäàõ øàòíû ø¿¿õ õóðàë áîëîõ ãýæ áàéíà.  Ýíý õóðàë ýöñèéíõ áàéõ. ¯¿íòýé õîëáîãäóóëàí Õ¿íèé ýðõèéí Үндэсний Кîìèññûí äàðãààñ áàéð ñóóðèéã íü ñîíñîõ ãýæ èðëýý.
-Çà.
-Òà “Ýìíåñòè èíòåðíýøíë” áàéãóóëëàãûí öàõèì õóóäñàíä ãàðñàí ìýäýýëëèéã óíøñàí ë áàéëã¿é…
- Òàëèéãàà÷ Ä.Ýíõáàòûí ä¿¿ãèéí àìü íàñàíä çàíàëõèéëñýí ãýýä ¿¿.
-Õàðèí òèéì. Á.Õóðöûí õóëãàéëæ àâ÷èðñàí ãýõ Ä.Ýíõáàòûí ä¿¿ Ä.Áàÿðààã õîðäóóëñàí, àìü íàñàíä íü çàíàëõèéëñýí, ýíý òàëààð áè÷ñýí ñýòã¿¿ë÷èéã ñ¿ðä¿¿ëñýí ãýýä áè÷ñýí áàéñàí. Òýãýýä ýíý ìàòåðèàëûã Ëîíäîíû ø¿¿õ ð¿¿ ÿâóóëñàí ãýñýí áàéíà ëýý?
- “Ýìíåñòè èíòåðíýøíë” îëîí óëñûí áàéãóóëëàãà ººðèéí âýá õóóäñàíäàà Ä.Áàÿðàà ãýäýã õ¿íèé òóõàé áè÷èæ, Õ¿íèé ýðõèéí Үíäýñíèé Кîìèññûã  àíõààðëàà õàíäóóëàõûã õ¿ññýí áàéñàí. Ìàíàé áàéãóóëëàãà ººðèéí ¿¿ðãèéí äàãóó õîëáîãäîõ ãàçðóóäàä àñóóäàë òàâüæ, õàðèóëò àâñàí. Ä.Áàÿðààã õîðäóóëñàí, çîäñîí ãýäýã àñóóäàë õýâëýëä ãàðñàí þì áàéíà. Ýíý äàãóó õîëáîãäîõ ãàçðóóä øàëãàëò õèéãýýä èð¿¿ëñýí õàðèó ýíý áàéíà. Íèéñëýëèéí ïðîêóðîðûí òóñëàõ, õýëòñèéí äàðãà Æàäàìáà ïðîêóðîðûí ýíý îíû íýãä¿ãýýð ñàðûí 26-íû ºäºð ìàíàéä èð¿¿ëñýí àëáàí áè÷èã áàéíà. Ýíä äóðäñаíààð íýãä¿ãýýðò, òàëèéãàà÷èéí ä¿¿ã çîäñîí, õîðäóóëñàí ãýäýã íü òîãòîîãäîîã¿é. Õî¸ðäóãààðò,  Á.Õóðöòàé, ýñâýë Ä.Ýíõáàòòàé õîëáîîòîé ãýñýí ÿìàð ÷ þì òîãòîîãäîîã¿é ë þì áàéíà ëýý. Òýãýõýýð Á.Õóðö ÷ ÿëãàà áàéõã¿é, Ä.Áàÿðàà ÷ ÿëãàà áàéõã¿é àäèëõàí ë Ìîíãîë Óëñûí èðãýí. Õýí íü ÷ ýðõýý õàìãààëóóëàõ ýðõòýé. Õ¿íèé ýðõèéí Үíäýñíèé Кîìèññ áîë íýã òàëààñ энэ асуудалд ìàø àíõààðàëòàé õàíääàã. ͺ㺺 òàëààñ àëèâàà õóäàë õóóðìàã ìýäýýëëýýð Ìîíãîë Óëñûí õýí íýãýí èðãýíèéã áóðóóòãàõ, íîòëîõ áàðèìò áîëãîõ  èéì õóäàë ç¿éë ãàðâàë áèä òүүнд нь  õàðèó ºãºõ ¸ñòîé. Áè ñàÿûí ººðèéí ÷èíü àñóóëòûí  òàëààð ìýäýýëýë õàéãààä íàðèéí þì îëñîíã¿é. Õàðèí Ìîíãîëûí õóóëü õÿíàëòûí õîëáîãäîõ áàéãóóëëàãóóäûí èð¿¿ëñýí áè÷ãýýñ ¿çâýë Ä.Ýíõáàò àãñíû ãýð á¿ë, àõ ä¿¿ñèéã äàðàìòàëñàí ÿìàð íýãýí þì áàéõã¿é ãýæ îéëãîæ áàéãàà. ̺í òýð òàëààð áè÷ñýí ñýòã¿¿ë÷èéã äàðàìòàëñàí ãýñýí ç¿éë ºíººã õ¿ðòýë ìàíàéä èðýýã¿é. Ñîíèí õýâëýë ø¿¿ãýýä ÷ áè÷ñýí ìàòåðèàëûíõàà òºëºº äàðàìòëóóëñàí ãýñýí þì îëñîíã¿é.
-Õ¿íèé ýðõèéí Үндэсний Кîìèññ áîë ÿìàð ÷ áàéñàí èéì þì íîòëîãäñîíã¿é ãýýä ä¿ãíýëòýý ãàðãàñàí þì áàéíà, òèйì ¿¿?
-Áèäíèé àâñàí ìýäýýëëýýð áîë ÿìàð íýãýí èéì ç¿éë àëãà àà ãýäãèéã ë õýëæ áàéãàà þì. Áèä ÷èíü ïðîêóðîð, õóóëèéí áàéãóóëëàãà áîëîí ¿¿íèé õîéíîîñ õººöºëäñºí áàðèìòûã ò¿øèãëýí ÿðèíà ø¿¿ äýý.
-“Ýìíåñòè èíòåðíýøíë”-èéíõýí ÿìàð áàðèìòàí äýýð ¿íäýñëýí òýð á¿õíèéãýý ãàðãàñàí þì áîëîî. Õ¿íèé ýðõèéí Үíäýñíèé Кîìèññò àëáàí ¸ñîîð ìýäýãäñýí ç¿éë áàéãàà þó?
-Òèéì þì áàéõã¿é. Ãýõäýý îëîí óëñûí áàéãóóëëàãàä òîäîðõîé ºðãºäºë ãîìäëûí äàãóó ë àñóóäàë î÷äîã. Òýð ãàçàð íü ººðñäèéí òóõàéí òºëººëºã÷èéí ãàçðààð äàìæóóëàí òîäîðõîé õ¿í ÿâóóëæ øàëãóóëàõ, ýñâýë òýíä áàéãàà Õ¿íèé ýðõèéí áàéãóóëëàãàä õàíäàæ, àíõààðàõûã õ¿ñäýã ë äýý. “Ýìíåñòè èíòåðíýøíë” ãýëòã¿é ͯÁ-ûí олон төрөлжсөн хүний эрхийн áàéãóóëëàãууд áàéíà. Ýä ÷ ìºí ÿëãààã¿é, тèéì ë çàð÷ìààð àæèëëàäàã.
-ͺ㺺 òàëààñ Á.Õóðöûí àð ãýðèéíõýí òàíàéä õàíäñàí áîëîâ óó?
-Õàíäñààí õàíäñàí. Òýä ºðãºäºë人 “Á.Õóðöûí õóâüä ¿¿ðãýý áèåë¿¿ëæ ÿâæ áàéãààä òºðèéí íýðèéí ºìíººñ àæèëëàæ áàéãààä ò¿¿íäýý áóðóóòãàãäàæ áàéíà. Ò¿¿íèé ãýð á¿ë, ¿ð õ¿¿õýä íü õîõèð÷ áàéíà” ãýñýí áàéñàí. Ýíý áîë ¿íäýñëýëòýé. Ò¿¿íèé ãýð á¿ëèéí õ¿í íü Á.Õóðöûã áàðèâ÷ëàãäñàí ýíý õóãàöààíä Ëîíäîíä î÷îîä төрсөн. Íÿëõ õ¿¿õýäòýéгээ òýíä áàéæ ë áàéíà. ̺í íàñàíä õ¿ðýýã¿é õ¿¿õýä íü òýíä áàéãàà. Ýíä áàñ õ¿¿õä¿¿ä íü áàéãàà. Ýíý á¿ãä ÷èíü áàñ áèäíèé àíõààðàëä áàéõ àñóóäàë ë äàà. Ñàÿ ìàíàé áàéãóóëëàãûí ç¿ãýýñ ÈÁÓÈÍÂÓ-ûí òºðèéí ñàéä Æåðåìè Áðàóíûã Ìîíãîëä èðýýä áàéõ ¿åä íü óóëçàõ õ¿ñýëò òàâüñàí. Õàðàìñàëòàé íü óóëçàõ áîëîìæ îëäñîíã¿é. Áàñ Ýë÷èí ñàéäûí ÿàìààð íü äàìæóóëàí àñóóäàë òàâüñàí. Ýë÷èí ñàéäûí ÿàìíààñ áèäýíä õàðèó èð¿¿ëýõäýý “Хóóëèéí äàãóó á¿õ þì ÿâàãäàæ áàéãàà. Õýðâýý õîðèãäîæ áàéãàà Á.Õóðö ººðºº ÿìàð íýãýí áàéäëààð ýðõ íü çºð÷èãäñºí ãýæ ¿çýæ áàéãàà áîë áèä òýðèéã øàëãóóëæ áîëíî” ãýñýí áàéñàí. Àñóóäàë ãàíöõàí òýð áèø ø¿¿ äýý. Á.Õóðöààñ ãàäíà òýíä áàéãàà ãýð á¿ë, ¿ð õ¿¿õäèéíõ íü òàëààð áèä ÿðèàä áàéãàà þì ø¿¿ äýý. Ýíý àñóóäëûã áèä àíõààðàëòàé ñóäàëæ áàéíà. Áàñ Èõ Áðèòàíè Óìàðä Èðëàíäûí íýãäñýí âàíò óëñûí Õ¿íèé ýðõèéí áàéãóóëëàãàä õàíäàõààð ìàòåðèàë öóãëóóëààä áàéæ áàéíà. 
-Ìîíãîëä òàëèéãàà÷ Ä.Ýíõáàòûí àð ãýðèéíõíèéã äàðàìòàëæ çàíàëõèéëæ áàéíà ãýñýí ýíý ìýäýýëýë Ëîíäîíû ø¿¿õèéíõýíä áàñ õ¿ðñýí ë áàéõ äàà?
-Î÷ñîí áîëîëòîé þì. Àëаãààðàà õàðæ, àðâààðàà áàðèàã¿é áîëîõîîð áè ÿã íàðèéí õýëæ ìýäýõã¿é áàéíà.Òýãýýä ë “áîëîëòîé” ãýæ áàéãàà þì ø¿¿.
-Ìàíàé ç¿ãýýñ áàñ ýíý íü ¿íäýñëýëã¿é þì áàéíà ãýñýí áàðèìò íîòîëãîî ÿâóóëæ áàéãàà áîëîâ óó?
-Òýðèéã íàðèéí ìýäýõã¿é þì. Ìàíàéä çîõèõ øóãаìûí äàãóó àñóóäëàà òàâüñàí áîë ÿâóóëæ ë áàéãàà áàéõ.
-Õóðöûí àð ãýðèéíõíèé ýðõ íü õºíäºãäºæ áàéíà ãýæ òà õýëæ áàéíà. ßã ººðèéíõ íü ç¿ãýýñ ýðõ íü õºíäºãäºæ áàéãàà ç¿éë áàéãàà áîëîâ óó. Ýíý òàëààð òàíàé áàéãóóëëàãàä õàíäñàí áîëîâ óó?
-Òýð òàëààð îäîîõîíäîî õýëýõ ç¿éë àëãà áàéíà. Ìàíàé Çàñãèéí ãàçðûí ç¿ãýýñ, ºì㺺ëºã÷äèéí ç¿ãýýñ äèïëîìàò ýðõýý áèåë¿¿ëæ áàéñàí õ¿íèéã Âåíèéí êîíâåíö çºð÷èí áàðèâ÷иëëàà ãýäýã àñóóäàë  ÿìàð ÷ áàéñàí òàâüæ áàéãàà þì áèëýý.
-Õ¿íèé ýðõ çºð÷èãäñºí ãýñýí áàñ íýãýí ºðãºäëèéí òàëààð õàðèóëò ºãíº ¿¿. Àâèëãàòàé òýìöýõ ãàçðûí äýä äàðãà Ä.Ñóíäóéñ¿ðýíãèéí ºðãºäëèéí äàãóó òàíàé áàéãóóëëàãà ä¿ãíýëò ãàðãàñàí ãýæ ñîíññîí. Õ¿íèé ýðõ çºð÷èãäñºí ãýæ ¿çñýí áîëîâ óó, ýñâýë ¿ã¿é þ¿?
-Ä.Ñóíäóéñ¿ðýí ìàíàéä ºðãºäºë ãàðãàñàí. Õàìãèéí ãîë íü “Áèä õàëäàøã¿é ýðõòýé áàéñàí. Áèäíèé õàëäàøã¿é ýðõèéã çºâõºí ÓÈÕ öóöàëñàí òîõèîëäîëä ìºðäºí áàéöààõ, õîðèõ àæèë ÿâàãäàõ ¸ñòîé” ãýæ ºðãºäºë人 äóðäñàí áàéñàí ë äàà. Õî¸ð øàòíû ø¿¿õèéí øèéäâýð ãàð÷èõñàí íºõöºëä Õ¿íèé ýðõèéí áàéãóóëëàãà ÿàõ ÷ áèëýý. Ãýõäýý ÓÈÕ-ä õóóëü çºð÷èæ áàéíà ãýäãèéã íü õýëñýí, áè÷èã ÿâóóëñàí.
-ßìàð õóóëèéã ÿàæ çºð÷ñºí ãýæ ¿çñýí þì áý?
-Õóóëüä çààñíààð ÓÈÕ-ûí çºâøººðºëã¿éãýýð áàðèâ÷ëàõ öàãäàí õîðèõ ó÷èðã¿é. Ãýòýë èéì ïðàêòèê òîãòîõ ãýæ áàéíà. ¯¿íä àíõààðàà÷ ýý ãýýä ÓÈÕ-ûí äàðãàä áè÷èã ÿâóóëñàí. Á¿ðýí ýðõèéã íü ò¿äãýëç¿¿ëýõ áàéñàí þì óó, б¿ðýí ýðõèéã íü ò¿äãýëç¿¿ëýëã¿éãýýð ø¿¿í öàãäàí õîðüæ áîëîõ áàéñàí þì óó ãýäýã áîë áèäíèé àñóóäàë áèø ø¿¿ äýý. Ãýõäýý ÿìàð ÷ ë áàéñàí õóóëèéí çààëò çºð÷ñөí òóõàé ÓÈÕ-ä ìýäýãäñýí áàéãàà.
-Áàñ ñ¿¿ëèéí ¿åä ñýòã¿¿ë÷ Äî.×óëóóíáààòàðûã õàíäñàí ãýæ ñîíññîí?
-Өөрөө хандаагүй, сýòã¿¿ë÷äèéí áàéãóóëëàãà õàíäñàí. Áèä До. ×óëóóíáààòàðòàé очиж óóëçñàí. ßìàð íýãýí ýð¿¿ ø¿¿ëò äàðàìò áàéíà óó ãýñýí, áàéõã¿é ýý ë ãýæ áàéíà ëýý. Сîíèí õýâëýëýýс õàðààä áàéõàä ýð¿¿ ø¿¿ëò ÿâóóëààä áàéãàà þì óó ãýìýýð õàðàãäàæ ë áàéíà ëýý. ¯íýí áîë ø¿¿ äýý. Æèøýý íü, “×èíèé àðä õýí áàéãàà þì, Ýíõáàÿð óó, Ýíõáàÿð ãýýä õýë÷èõ” ãýñýí àñóóëò áàéãàà þì. Õýðâýý òèéì àñóóëò òàâüæ áàéãàà áîë ýíý áîë ýð¿¿ ø¿¿ëòèéí íýã õýëáýð ìºí. ßàõàâ ìàíàéõàí î÷èæ óóëçàõàä ººðºº áîë ¿ã¿é ýý ë ãýñýí áàéíà ëýý. Ãýõäýý õîðèãäîæ áàéãàà õ¿í õýö¿¿ ø¿¿ äýý. Áè ¿ã¿é áàéãààñàé ãýæ õ¿ñ÷ áàéíà.
                                                                                            Ярилцсан : С.Ононтуул  
        “Үндэсний шуудан” сонин. 2011 оны зургадугаар сарын 17. № 143(1167)